Η υπόθεση του Θεού
Επιστήμη vs Θρησκεία
«…Το τρομακτικό αίσθημα της άγνοιας έκανε την αντικειμενική κρίση, τη λογική του ανθρώπου, να παραλύει και να καταφεύγει στην ελπίδα που του πρόσφερε η επίκληση σε μαγικές δυνάμεις[…] Από τα πρώτα του βήματα, λοιπόν, η συμπεριφορά του προϊστορικού μας προπάτορα καθοριζόταν από δύο αντιφατικές συνιστώσες[…]Τα θέλγητρα της λογικής δεν έπαψαν ωστόσο ποτέ να συγκινούν τους ανθρώπους[…]Ο Γουλιέλμος του Όκκαμ (1287-1347), επίσης, ο Άγγλος Φραγκισκανός μοναχός και φιλόσοφος, τόλμησε μες στην καρδιά του Μεσαίωνα να καταρρίψει τις βασικές αποδείξεις του Θωμά του Ακινάτη για την ύπαρξη του θεού, απογυμνώνοντας έτσι την πίστη από το αντικείμενό της […] η πίστη πως θα αναστηθούμε και θα ξαναδούμε τους αγαπημένους μας χτίζει μιαν αδιαπέραστη πανοπλία που αυξάνει τις αντοχές μας στις δυσκολίες της ύπαρξης. Όμως η πανοπλία αυτή είναι διάτρητη στη βάσανο της ορθολογικής επιστημονικής σκέψης. Και μολονότι βαρύ, πρέπει ο σκεπτόμενος άνθρωπος να αντικαταστήσει αυτή τη βολική αλλά ανίσχυρη πανοπλία με την ισχυρή αυτοπεποίθηση που μόνον η επιστημονική γνώση και σκέψη χαρίζει…».
(αποσπάσματα από το βιβλίο)
Έμφυτη ροπή ή γέννημα της κοινωνικής εξέλιξης και των κοινωνικών σχέσεων; Απλώς πανίσχυρο μέσο χειραγώγησης των μαζών ή αυθόρμητη, βαθιά ριζωμένη στρέβλωση της αντικειμενικής πραγματικότητας; Το θρησκευτικό φαινόμενο και ο βαθμός επίδρασής του δε σταμάτησαν ποτέ στο διάβα της Ιστορίας να εγείρουν συγκρούσεις, να καθορίζουν εκ θεμελίων το φιλοσοφικό πυρήνα της αναμέτρησης του χτες με το αύριο.
Ο Γιάννης Λομβαρδάς, στην πρωτότυπη αυτή και ενδελεχή ιστορική-φιλοσοφική πραγματεία, με σπάνια επιστημονική αρτιότητα και αποδεικτικότητα, χωρίς αφορισμούς και συνθηματολογικές απαντήσεις, αναδεικνύει τις πηγές γένεσης της θρησκευτικής λατρείας, την υλική της βάση, τη διαδρομή της στο χρόνο, τη δομική της ασυμβατότητα με την επιστημονική εξέλιξη. Επιστρατεύοντας το οπλοστάσιο του ιστορικού και διαλεκτικού υλισμού όχι μόνο για να λάβει την ιστορικά αυτονόητη θέση στο αμείλικτο ερώτημα «επιστήμη ή θρησκεία», αλλά κυρίως για να ερεθίσει τον προβληματισμό κάθε καλοπροαίρετου αναγνώστη, θρησκευόμενου ή μη, τον καλεί σε μια συναρπαστική ιστορική παγκόσμια περιπλάνηση.
Το έργο αποτελεί ταυτόχρονα μια ιστορική ανασκόπηση των κυριότερων θρησκευτικών δοξασιών και δογμάτων από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Η ανασκόπηση αρχίζει από την πρωτόγονη, προθρησκευτική ας την ονομάσουμε, εποχή, με μια προσέγγιση των αρχικών μαγικών ερμηνειών του κόσμου και της μετατροπής τους σε θρησκείες με συστηματοποιημένα δόγματα και οργανωμένα ιερατεία, εξέλιξη συνδεμένη με το πέρασμα από τις πρωτόγονες κοινοτικές στις ταξικές κοινωνικές σχέσεις. Και, διατρέχοντας τα αρχαία (ή και αυτά που επιβιώνουν) θρησκευτικά συστήματα της Ασίας και της Ευρώπης, καταλήγει στις τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες.
Σε μια «παράλληλη» ανασκόπηση αντιπαρατίθεται η θρησκευτική με την επιστημονική κοσμοαντίληψη, με ενδιάμεσο κρίκο την ανάπτυξη της (κυρίως ελληνικής) φιλοσοφικής σκέψης. Με αφετηρία την ελληνική προσωκρατική φυσική φιλοσοφία, τη στροφή κατόπιν της ελληνικής σκέψης από το ζήτημα της φύσης σε αυτό της ηθικής, την πλατωνική εισαγωγή του δυϊσμού (ύλη‒πνεύμα) και του ιδεαλισμού στη φιλοσοφική σκέψη, την τελευταία αναλαμπή της ελληνικής σκέψης στο πρόσωπο του Επίκουρου, οδηγείται έως τις απαρχές αποδέσμευσης της φιλοσοφίας και της επιστήμης από τη θρησκεία, κατά το μεταίχμιο μεταξύ της φεουδαρχικής και αστικής εποχής, έως και τα επιστημονικά επιτεύγματα της νεότερης εποχής, που ανατρέπουν την «υπόθεση του θεού»: η Φυσική από τον Γαλιλαίο έως τον Αϊνστάιν, η δαρβινική θεωρία της εξέλιξης και η επιβεβαίωσή της με την αποκωδικοποίηση του DNA, όλα δοσμένα, όπως και συνολικά το βιβλίο, με γλαφυρό, εύληπτο έως και καθηλωτικό λόγο.
Το βιβλίο του Γιάννη Πελ. Λομβαρδά Η υπόθεση του Θεού ‒ Επιστήμη vs Θρησκεία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Μια υπόθεση που δεν επιβεβαιώθηκε απέναντι στην υπόθεση του μέλλοντος της ανθρωπότητας…
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΕΜΠΕΛΙΑΣ 2026
10,00 €«ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ: Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι της γενιάς μου, ανατράφηκα κι εγώ με το ρητό: ‘’Ο διάβολος πάντα θα βρίσκει σκανταλιά, που να κάνουν τα χέρια του άπραγου ανθρώπου’’ […] Ενώ όμως η συνείδησή μου ήταν εκείνη που ήλεγχε τις πράξεις μου, στις απόψεις μου επήλθε επανάσταση […] ΜΑΡΤΙΟΣ:… Η κατά Foucault ανάλυση της εξουσίας δεν είναι πια ικανή να περιγράψει τις ψυχικές και τοπολογικές αλλαγές που συντελέστηκαν με τη μετάβαση από την κοινωνία της πειθαρχίας στην κοινωνία της επίδοσης. […] ΙΟΥΝΙΟΣ: Για να προσεγγίσει η τεμπελιά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της, δεν αρκεί να αρνείται την πανταχού παρούσα επιθυμία για εργασία, χρειάζεται να υπάρχει καθ’ εαυτή και δι’ εαυτή. Πρέπει το σώμα, του οποίου αποτελεί ένα απ’ τα προνόμια, να επανακατακτηθεί σαν πεδίο των επιθυμιών…».
(αποσπάσματα από το Ημερολόγιο)
Οι εκδόσεις ΕΝΤΟΣ έχουν τη χαρά να παρουσιάσουν στο αναγνωστικό κοινό ένα διαφορετικό, ελαφρώς… αιρετικό ημερολόγιο, το Ημερολόγιο Τεμπελιάς 2026. Όπως τονίζει στην εισαγωγή του βιβλίου ο Βάσιας Τσοκόπουλος, «ο άνθρωπος, ως γνωστόν, είναι ζώον με επιπρόσθετες ιδιότητες, ‘’ζώον πολιτικόν’’, ‘’λογικόν’’ και τα λοιπά. Και η ‘’τεμπελιά’’ του έχει και πολιτιστικά στοιχεία. Συνδέεται και καθορίζεται από έννοιες όπως εργασία, ελεύθερος χρόνος, προσφορά, ζήτηση, εισόδημα, χρήμα, κριτική, ταξίδι, εφημερίδες, βιβλία, πολυθρόνες, κρεβάτια και πολλά άλλα προϊόντα του ανθρώπινου πολιτισμού. Η τεμπελιά είναι κι αυτή πολιτιστική κατηγορία υποκείμενη στις πολιτιστικές διαιρέσεις. Έτσι είναι. Άλλη είναι η τεμπελιά του πλούσιου και άλλη του φτωχού. Άλλη του κατοίκου της Δυτικής Μητρόπολης και άλλη του ‘’Τριτοκοσμικού’’ και του Ανατολίτη».
Πρόκειται για ένα πρωτότυπο ημερολόγιο για το 2026, που δίνει έμφαση στην ανάγκη για περισσότερο ελεύθερο χρόνο και περιλαμβάνει επιλεγμένα κείμενα και εικόνες. Παιγνιώδες, ελαφρώς ειρωνικό, αλλά ταυτόχρονα πολύ σοβαρό, με εισαγωγή και αποσπάσματα από 12 κείμενα, που ξεδιπλώνουν διαφορετικές πτυχές του θέματος (για την ιστορία της τεμπελιάς, την επιδοσιακή κοινωνία, τη φιλοσοφική πλευρά, την κινέζικη ιδιαιτερότητα και άλλες) και θα κάνουν τον χρήστη να σκεφτεί τη ζωή του, την κοινωνία και τους όρους της ύπαρξής του. Επί τα βελτίω, εννοείται! «Η κατανόηση του εαυτού μας, που απαιτεί η τεμπελιά, δεν είναι άλλη από την κατανόηση των επιθυμιών που έχει ανάγκη ο μικρόκοσμος του σώματος για να απελευθερωθεί από την εργασία που το εμποδίζει εδώ και αιώνες», όπως έγραψε ο υπέροχος Ραούλ Βαγκενέμ.
Και ασφαλώς, το Ημερολόγιο Τεμπελιάς 2026 δε θα μπορούσε παρά να ενώσει τη φωνή του με τις φωνές διαμαρτυρίας ενάντια στην εργάσιμη ημέρα των 13 ωρών, που νομοθετήθηκε στο τέλος του 2025.
Το Ημερολόγιο Τεμπελιάς 2026 κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Ένας παιγνιώδης ύμνος στο δικαίωμα για
ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς και ζωής
Την ιδέα για το Ημερολόγιο Τεμπελιάς 2026 και την επιμέλεια του βιβλίου είχε ο ιστορικός Βάσιας Τσοκόπουλος. Έχει ερευνήσει, μεταξύ άλλων, την ιστορία του Πειραιά, την εκβιομηχάνιση και τα μεγάλα τεχνικά έργα στην Ελλάδα, την ιστορία των εκδοτικών οίκων και έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα πάνω σε αυτά. Έχει επιμεληθεί βιβλία και εκθέσεις. Επιμελείται, επίσης, το έργο του συγγραφέα Δημοσθένη Βουτυρά (Άπαντα, Τόμοι Α-Ε).
Μέχρι το λυκόφως..
ΠΟΙΗΣΗ
«Στην ξεδιπλωμένη απελπισία
χτυπούν τα φτερά τους,
η μια με την άλλη,
οι χτεσινές κραυγές.
Αχ, πιάστε μια μικρή κραυγή.
Φορέστε τη κατάσαρκα.
Και πάρτε τα φτερά της!
Γιατί είναι καιρός πια ν’ ανοίξουμε
την κλειδωμένη ψυχή μας.
Γιατί ο κόσμος μεγάλωσε
και δε χωρά πια στην παλάμη σου
‒κι ούτε θα το ’θελες άλλωστε.
Γιατί χωράς εσύ στην παλάμη του κόσμου.
Ο ουρανός κάτι κατάλαβε
και γελάει πονηρά που μας βλέπει…».
(απόσπασμα από το ποίημα)
Η διαδρομή από τη χαραυγή μέχρι το λυκόφως άλλες φορές φαντάζει μακριά και ταραγμένη κι άλλες μια πυγολαμπίδα. Ο Παναγιώτης Βλαχοχρήστου, με τούτη την ποιητική συλλογή ζωής, αφήνει στην άκρη τις χρονικές συμβάσεις για να προβάλει τις διαχρονικές αλήθειες που σφραγίζουν την ύπαρξη.
Πρόκειται για τα ποιήματα μιας μακράς διαδρομής, από τα νεανικά χρόνια του δημιουργού ως τις μέρες μας, με το κύριο όγκο της παλιάς «σοδειάς» να είναι γραμμένος στις αρχές της ταραγμένης και συνάμα μεταβατικής δεκαετίας 1955-1965. Το μέρος αυτό είναι σαφώς επηρεασμένο από το ζοφερό μετεμφυλιακό κλίμα και τη διάψευση προσδοκιών και ελπίδων, χαρακτηρίζεται από μια κριτική οπτική, που εμπεριέχει όμως τη σπίθα της αναδημιουργίας, ενώ έχει έντονα στοιχεία κοινωνικής παρατήρησης, καθώς φέρνει στην επιφάνεια όψεις της καθημερινότητας της εποχής. Ακολουθεί η περίοδος της χούντας, με την καταχνιά αλλά και την επιβεβαίωση της ακλόνητης πίστης στην κοινωνική μεταβολή που γεννάει η περίοδος μετά το 1971, για να περάσουμε στην εποχή της λεγόμενης Μεταπολίτευσης και στις σύγχρονες κοινωνικοπολιτικές αγωνίες του ποιητή.
Συνολικά ο ποιητής βάφει τους στίχους του με τα χρώματα της συλλογικής ανησυχίας, υπερβαίνει το αίσθημα του ανεκπλήρωτου με τη μαχητική στάση σε κάθε στροφή της ζωής, επιχειρεί να απαντήσει στις υπαρξιακές ανησυχίες από τη σκοπιά της κοινωνικής αναμέτρησης με το άδικο, αναδεικνύει το ζωογόνο μα και οδυνηρό ερωτικό στοιχείο. Κοινωνικοπολιτικό βάθος, στιχουργική επιδεξιότητα, σύμπλεξη ελεύθερου στίχου και ρίμας, καλαίσθητα κι ανεπιτήδευτα εκφραστικά μέσα, αξιοποίηση της φύσης αλλά και του ανθρώπινου μόχθου, κι όλα αυτά τυλιγμένα με μια αύρα ώριμης απλότητας, αθόρυβης ειλικρίνειας.
Μια συλλογή-γέφυρα για τρεις περιόδους της νεοελληνικής περιπέτειας με τόσο αλυσοδεμένες προσδοκίες, που το λυκόφως καθεμιάς γινόταν πάντα χαραυγή για την επόμενη.
Η ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Βλαχοχρήστου Μέχρι το λυκόφως κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Μια συλλογή για κάθε χαραυγή και κάθε λυκόφως που χάραξαν τις ζωές μας…
Πυγολαμπίδες
ΠΟΙΗΜΑΤΑ
«Οι θεοί βαρέθηκαν ν’ ακούνε τις ίδιες προσευχές.
Οι άγγελοι χάσανε τα φτερά τους,
είναι πια πεζοί,
κι οι χιλιάδες άγιοι χωρίς πτυχία,
χιλιάδες άγιοι… δεν πείθουν πια,
μπήκανε όλοι τους στη φυλακή της μνήμης.
Μείναμε μονάχοι εμείς,
σκεφτικοί, χωρίς παρηγοριά,
αποζητώντας μια λύση…».
***
«Δεν έχουμε πια ομπρέλες,
τρύπησαν απ’ το ορμητικό χαλάζι
της Ιστορίας.
Πώς θα φυλαχτούμε;».
(αποσπάσματα από ποιήματα της συλλογής)
Εκεί κάπου στα ζοφερά μονοπάτια μιας εποχής που πασχίζει να συνθλίψει οράματα, ευγενή αισθήματα και την ίδια την ομορφιά της φύσης, φεγγοβολούν πεισματικά οι πυγολαμπίδες της ζωής, της τέχνης και της Ιστορίας. Και γίνονται μια διακριτική αλλά αισθητή υπόμνηση για την απαράγραπτη αλήθεια: ο άνθρωπος διαφεντεύει τη μοίρα του και κανείς άλλος.
Η ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγραφιώτη, κεντημένη με ευαισθησία και αγωνία κοινωνική και ιστορική, ντυμένη με μια λεπτή αύρα μελωδικών συνειρμών και ποικιλόμορφων ηχοχρωμάτων που η φύση και η ανθρώπινη δημιουργία γεννούν, φωτίζει χαμηλόφωνα και υποβλητικά μικρά και μεγάλα πάθη. Χωρίς κραυγές, χωρίς μοιρολατρία. Με εμφανή όμως τη λαχτάρα να ξορκίσει τη λήθη που απειλεί τα έργα και τις ημέρες όλων μας. Κι έτσι, ανασύρει νοσταλγικά και υψώνει ως λάβαρα μνήμες, όνειρα και πόθους, οδηγούς στην αναμέτρηση με τον αδυσώπητο χρόνο.
Μέσα από ένα προσεχτικά σχηματισμένο παζλ εικόνων, συντεθειμένο τόσο από τις βαθιά χαραγμένες στη μνήμη εκλάμψεις μιας ζωής γεμάτης σφυγμό όσο και από στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, στοχάζεται πάνω στις ανεξάλειπτες αξίες της ζωής, μα και ονειροπολεί μετεωριζόμενος μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Δε διστάζει να διακηρύξει το φόβο της λησμονιάς που ελλοχεύει, χωρίς όμως ίχνος ματαιοδοξίας, παρά μόνο με διάθεση να βρει ανακούφιση στο μοίρασμα της αγωνίας του με τον αναγνώστη (ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της ποίησής του). Αλλά ταυτόχρονα, εκφράζει ευθαρσώς την κριτική του απέναντι σε κάθε υποταγή στα κελεύσματα της «μοίρας» ή στη μοιρολατρική προσκόλληση σε δυνάμεις έξω από την ανθρώπινη δημιουργικότητα, αντιπαραβάλλοντας την καθολικότητα και τις «θεϊκές» ιδιότητες της τέχνης.
Δίνει περίοπτη θέση σε χαρακτηριστικές φιγούρες του πνεύματος, όπως στην Υπατία, με καβαφικού τύπου χρήση των ιστορικών συμβόλων. Δεν παραλείπει, όμως, να ανασύρει και μνήμες από αγαπημένα πρόσωπα των οποίων την απώλεια φαίνεται ότι έχει βιώσει. Πασχίζει να αγγίξει το όνειρο, εκδηλώνει την ερωτική του επιθυμία σε διακριτικούς και τρυφερούς τόνους, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα την αύρα της μουσικής, της μελωδικότητας, των ήχων, ακόμα και της σιωπής, για να στρώσει ένα μεταξένιο χαλί κάτω από τους στίχους του.
Το βιβλίο του Δημήτρη Αγραφιώτη Πυγολαμπίδες κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Μια ποιητική μουσική συμφωνία για όλα όσα δε χωρούν στη σκιά…
Για όσα επιμένουν να ακτινοβολούν ασίγαστα.
Συνοδοιπόροι
ΠΟΙΗΜΑΤΑ
«Χάθηκε η ζωή στις πρόβες του έργου,
στο στήσιμο καλύτερου σκηνικού,
για μια πρεμιέρα που δεν έγινε.
Κύλησε το σήμερα στο όνομα του αύριο,
προετοιμάζοντας ολοένα το ταξίδι.
Αποτροπή της στιγμής, μετάθεση.
Αμέτρητες προσπάθειες ν’ αναφτεί φωτιά
με λογής προσανάμματα.
Γράμμα χίλιες φορές γραμμένο, μ’ ανεπίδοτο.
Βαλσαμωμένο όνειρο, επιθυμίες αξόδευτες…».
(απόσπασμα από το ποίημα «Πρόβες»)
Η νέα ποιητική συλλογή της Κατερίνας Ψυχάρη αποτελεί άλλο ένα έργο υψηλής αισθητικής αρτιότητας. Με όπλο τη βαθιά μελέτη της ίδιας της ανθρώπινης ύπαρξης όχι ως μονάδας, αλλά μέσα στη συνύφανσή της με τη φύση και το κοινωνικό περίβλημα, η εκλεκτή ποιήτρια αναμοχλεύει όψεις από όλο το φάσμα της ανθρώπινης περιδίνησης.
Δανειζόμενη από τη φύση χρώματα, οσμές, ήχους, τα πλέκει επιδέξια με τις ανθρώπινες ανάγκες, τα οράματα, τους πόθους, σε μια αρμονική σύνθεση. Οι «Συνοδοιπόροι» της Ψυχάρη είναι επιβάτες στο πλοίο της γραμμής με κοινό ζητούμενο το ταξίδι. Κομίζουν ιστορίες, όνειρα, αναφορές. Είναι σύντροφοι στη φυγή, στην αναζήτηση, στην περιπέτεια, στο θαύμα, στις ιδέες, στη γνώση, στη λύτρωση. Είναι μαχητές της ζωής που βιώνουν τη δική τους οδύσσεια, σε μια αδιάκοπη μετάβαση σώματος, νου, ψυχής.
Η διαλεκτική οπτική της ποιήτριας σε μια οργιώδη σύμφυρση με τη σπάνια εικονοπλαστική της ικανότητα ζωντανεύουν με απαράμιλλη γλαφυρότητα τη διαρκή ανθρώπινη αναζήτηση και την ιχνηλάτηση νέων δρόμων. Η κίνηση, η εξέλιξη, η έννοια της μεταβολής, του κύκλου της ζωής, τα φυσικά φαινόμενα και γενικά τα στοιχεία της φύσης κατέχουν περίοπτη θέση στο έργο της, ακόμα και όταν καταφεύγει σε πιο εσωτερικές ή και υπαρξιακές αναζητήσεις, ενώ ταυτόχρονα αναδύονται στοιχεία έντονου κοινωνικού και πολιτικού προβληματισμού πάνω στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου στα ασφυκτικά αστικά κέντρα, στις φθαρμένες κοινωνικές σχέσεις, στην προσφυγιά, στον πόλεμο.
Η Κατερίνα Ψυχάρη στήνει μια πρωτότυπη γέφυρα ανάμεσα στο συμβολισμό και το ρεαλισμό: αξιοποιεί τη μαγεία της αλληγορίας για να αποκαλύψει όλη τη διαλεκτική της ζωής και της εξέλιξης. Οι στίχοι της είναι προσεκτικά διαλεγμένοι, πυκνοί και μεστοί σε νοήματα. Κάποιες φορές, καθώς πασχίζουν να μεταδώσουν την ορμή και την ευαισθησία της ποιήτριας, αποκτούν μια πιο αυθόρμητη, χειμαρρώδη ροή.
Ιδιαίτερο γνώρισμά της γλώσσας της αποτελεί ένας ιδιότυπος συγκερασμός της λιτής δημοτικής με λόγια γλωσσικά στοιχεία λόγια, σ’ ένα πρωτότυπο γλωσσικό κράμα, ενώ αξιοποιεί πιο επίμονα τη συμβολική ορολογία του θεάτρου, όπως και όρους παρμένους από τις θετικές επιστήμες.
Το βιβλίο της Κατερίνας Ψυχάρη Συνοδοιπόροι κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Ένα ταξίδι ψυχής με προορισμό την ουσία της ζωής…
ΤΑ ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΤΙΚΑ
ΠΟΙΗΣΗ
«…αριστερά του Διαστήματος,
διαδραματίζονται –ακατάπαυστα–
συγκλονιστικά δράματα
και αλλόκοτα κωμειδύλλια
που έγραφαν σε ταραγμένους καιρούς
Αλγερίνοι ποιητές
ή πειρατές
διασχίζοντας τη Γέφυρα των Στεναγμών,
που απείχε έτη φωτός
από κάθε γήινο πόθο και πάθος
και έπλεε στα νερά τα ατίθασα
της Λίμνης των Ιωαννίνων
χωρίς να την καταυγάζει,
ποτέ,
το φως το ανέσπερο
μια άλλης ηλιακής κηλίδας».
(απόσπασμα από την ποιητική συλλογή)
Όταν η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα και η Ιστορία δίνουν απλόχερα ων ουκ έστι αριθμός αφορμές, η σουρεαλιστική αποτύπωσή τους από την πένα ενός ικανού λογοτέχνη φέρνει στο προσκήνιο τις πιο απρόβλεπτες και παράδοξες εκδοχές της ζωής. Ο Παναγιώτης Βλαχοχρήστου, μετά την ποιητική συλλογή Μέχρι το λυκόφως, ξεδιπλώνει μια άλλη πτυχή του συγγραφικού του ταλέντου στην ιδιαίτερη αυτή νέα του ποιητική συλλογή, που συνοδεύεται από τρία διηγήματα ανάλογου ύφους.
Με μια τολμηρή μετάβαση από τον κοινωνικό νατουραλισμό στο έδαφος της σουρεαλιστικής γραφής, κατορθώνει να απογυμνώσει και να σαρκάσει τις κοινωνικές συμβάσεις, αλλά και να «στήσει στον τοίχο» ιστορικές ιδεοληψίες, μεταφυσικές προσεγγίσεις, ματαιόδοξες εμμονές. Ο, υφέρπων ή ασυγκράτητος, κοινωνικοπολιτικός του προβληματισμός είναι πανταχού παρών, όπως ταυτόχρονα κι ένας κάθε άλλο παρά εγκρατής ή σχηματικός αυτοσαρκασμός.
Ο σουρεαλισμός του Βλαχοχρήστου είναι χειμαρρώδης, αχαλίνωτος, ευφυής. Το βιτριολικά παιγνιώδες ύφος του συναγωνίζεται τη γλωσσοπλαστική ικανότητα και την πολύσημη χρήση των λέξεων, η προφανής και όχι επιδεικτική ευρυμάθεια συμπλέκεται με τα τολμηρά αλλά εξαιρετικά εύστοχα σχήματα λόγου. Οι ολοζώντανες «ομιλούσες» εικόνες που φιλοτεχνούνται από την περιγραφική δεινότητα του λογοτέχνη, δανεισμένες από την Ιστορία, την επιστήμη, τη μυθολογία, την κοινωνική ζωή, συγκροτούν μια καλλιτεχνική σύνθεση χωρίς χρονικά, γεωγραφικά, πολιτισμικά σύνορα.
Η σουρεαλιστική πένα του Βλαχοχρήστου δεν κάνει αυτοσκοπό της την παραδοξολογία, αντίθετα την αξιοποιεί δημιουργικά για να εκφράσει την ανησυχία και την αγωνία για την πραγματική ζωή. Γι’ αυτό και το έργο αυτό συνιστά μια αλληγορική περιδίνηση στον κοινωνικό και ατομικό υποσυνείδητο, σε όσα ζήσαμε, χάσαμε, νοσταλγήσαμε, στις πλάνες, στις αυταπάτες, στις ενοχές, στους ανεκπλήρωτους πόθους, στα πεισματικά όνειρα, στο ταξίδι που δεν τελείωσε…
Το βιβλίο του Παναγιώτη Βλαχοχρήστου Τα σουρεαλιστικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Γιατί συχνά η ζωή είναι πιο σουρεαλιστική από την πιο αχαλίνωτη μυθοπλασία…
Το Μαύρο Κουτί της νοημοσύνης
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
«…Ο νους, η νοημοσύνη, διαμορφώνεται γενικά μόνο στη διάρκεια της διεργασίας κατά την οποία αφομοιώνεται ατομικά η πνευματική κουλτούρα που δημιουργήθηκε από την εργασία όλων των προηγούμενων ανθρώπινων γενεών […] Επομένως, η πρώτη προϋπόθεση για την εκπαίδευση του νου είναι η ανοιχτή πρόσβαση –για όλους– σε όλους τους θησαυρούς του πνευματικού πολιτισμού…».
«…η προσωπικότητα γεννιέται, προκύπτει (και όχι εκδηλώνεται!) στο χώρο της πραγματικής αλληλεπίδρασης δύο τουλάχιστον ατόμων που συνδέονται μεταξύ τους μέσω πραγμάτων και υλικών-σωματικών ενεργειών με αυτά […]Ακριβώς σε αυτόν το δρόμο, και όχι στη φυσιολογία του εγκεφάλου […]ούτε στα βάθη της μυστηριωδώς απρόσιτης υπαρξιακής μονάδας…».
«…Εξού και προσωπικότητα υπάρχει μόνο εκεί όπου υπάρχει ελευθερία. Ελευθερία πραγματική, όχι απατηλή, ελευθερία της πραγματικής ανάπτυξης του ανθρώπου στις πραγματικές δράσεις, στις σχέσεις με άλλους ανθρώπους…».
«…Δεν είναι ο Άνθρωπος που χρησιμοποιεί τη Μηχανή, τη δύναμη και την ισχύ της, αλλά η Μηχανή χρησιμοποιεί τον Άνθρωπο, καταναλώνοντας τη ζωντανή σάρκα του […] Με άλλα λόγια, το πρόβλημα είναι να επιστραφεί στον Άνθρωπο η χαμένη του δύναμη πάνω στον κόσμο των μηχανών…».
(αποσπάσματα από το βιβλίο)
Ήταν εφικτό από τη δεκαετία του ’60 (συζήτηση ανοιχτή ήδη από αυτή του ’40) να αποκωδικοποιήσει κανείς το «μαύρο κουτί» της τεχνητής νοημοσύνης; Ποιος είναι, άραγε, ο πραγματικός κίνδυνος, η υποδούλωση της φυσικής στην τεχνητή νοημοσύνη ή η αυτοϋποδούλωση της πρώτης στους εκμεταλλευτικούς μηχανισμούς; Ο διαλεκτικός υλισμός πάντα πρόσφερε τα μεθοδολογικά εργαλεία για διορατικές και καίριες απαντήσεις σε τέτοια ερωτήματα.
Ο σπουδαίος και καθ’ όλα ξεχωριστός Σοβιετικός φιλόσοφος Έβαλντ Ιλιένκοφ, ένας πραγματικός μάστορας της διαλεκτικής σκέψης, με το γνωστό του γλαφυρό και γνήσια εκλαϊκευτικό, «λογοτεχνικά» φιλοσοφικό και διαλογικό, ύφος ξεκλειδώνει σ’ αυτή τη συλλογήπέντε διαχρονικά επίκαιρων άρθρων του ‒για πρώτη φορά μεταφρασθέντων και εκδοθέντων στα ελληνικά με τη μορφή βιβλίου‒ τα «μυστικά» της συγκρότησης του νου, στηριγμένος στη μαρξιστική αντίληψη περί της κοινωνικής ουσίας του ανθρώπου.
Καταθέτοντας ζωντανές αποδείξεις από την ίδια την επιστημονική έρευνα, ιχνηλατεί τους όρους γέννησης της ανθρώπινης νοημοσύνης και προσωπικότητας, τον ουσιαστικό ρόλο της επιστήμης της ψυχολογίας, ενώ ταυτόχρονα, με ακαταμάχητα επιχειρήματα και απολαυστικά σαρκαστικό τρόπο, αφοπλίζει τις φυσιοκρατικές και βιοκοινωνικές θεωρίες.
Ο Ιλιένκοφ είχε την ικανότητα την ίδια στιγμή να εμβαθύνει, από μαρξιστικές θέσεις, την κριτική του ματιά στους διαχρονικά πιο σημαντικούς εκπροσώπους μεγάλων φιλοσοφικών ρευμάτων (Χέγκελ, Καντ, Σπινόζα, Φίχτελ, Σέλινγκ) και να περιδιαβαίνει όλους τους χώρους της παγκόσμιας διανόησης και τέχνης (από το Μότσαρτ και τον Μπετόβεν μέχρι τον Γκόγια και το Ρέμπραντ κι από τον Πούσκιν και τον Μπαλζάκ μέχρι τον Στανισλάφσκι και τον Μπέργκμαν), για να προσδώσει μια σπάνια παραστατικότητα και ελκτική δύναμη στην ανάλυσή του.
Μια φιλοσοφική πυξίδα, ειδικά για τους νέους, στο πέλαγος της αναζήτησης της ουσίας της ζωής και της επαναστατικής αλλαγής του κόσμου.
Το βιβλίο-συλλογή άρθρων του Έβαλντ Β. Ιλιένκοφ Το Μαύρο Κουτί της νοημοσύνης κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Μια διαλεκτική φιλοσοφική «ραψωδία» που έρχεται απ’ το παρελθόν για να φωτίσει το μέλλον.